Çekme testi, bir malzemenin statik (darbesiz) yük altındaki dayanım özelliklerini belirlemek için numunenin sabit sıcaklıkta, kopana kadar eksenel olarak çekildiği tahribatlı bir mekanik testtir. Test boyunca kuvvet ve uzama sürekli kaydedilir ve malzemenin gerilme-gerinim (çekme) eğrisi elde edilir. FKT NDT, tahribatlı muayene hizmetleri kapsamında çekme testi hizmeti sunar.
Çekme Testi Neyi Ölçer?
Çekme testi sonucunda, numunenin temsil ettiği malzemeye ait şu mekanik özellikler belirlenir:
- Akma dayanımı (ReH / ReL) veya belirgin akma göstermeyen malzemelerde %0,2 uzama sınırı (Rp0,2)
- Maksimum kuvvet (Fm)
- Çekme dayanımı (Rm)
- Kopma uzaması (A, %)
- Kesit daralması (Z, %), istendiğinde
Bu değerler, malzemenin sipariş edilen kaliteye ve tasarımda kabul edilen dayanım değerlerine uygun olup olmadığını gösterir. Kaynaklı birleştirmelerde ise kaynak bağlantısının en az ana malzeme kadar dayanıklı olup olmadığı anlaşılır.
Nerelerde Kullanılır?
- Kaynak prosedür onayı (WPQR): Alın kaynaklı test parçalarından kaynağa dik yönde alınan numunelerle bağlantının çekme dayanımı doğrulanır.
- Malzeme kabulü: Sac, profil, boru ve çubuk gibi ürünlerin malzeme sertifikasındaki değerlerin doğrulanması.
- Üretim kontrolü: Üretim sırasında alınan numunelerle kalitenin sürekliliğinin izlenmesi.
- Hasar analizi ve karşılaştırma: Şüpheli malzemenin özelliklerinin belirlenmesi.
Çekme testi çoğu zaman diğer tahribatlı testlerle birlikte istenir. Örneğin kaynak prosedür onayında eğme testi, çentik darbe testi ve sertlik testi de programın parçası olabilir.
Uygulanan Standartlar
Çekme testi, müşteri şartnamesine ve ürün standardına bağlı olarak yaygın olarak şu standartlara göre uygulanır:
- ISO 6892-1: Metalik malzemeler – Çekme deneyi – Oda sıcaklığında deney yöntemi
- ISO 4136: Metalik malzemelerde kaynaklar üzerinde tahribatlı deneyler – Enine çekme deneyi
- ISO 5178: Kaynak metali üzerinde boyuna çekme deneyi
- ASTM E8/E8M ve ASTM A370: Amerikan standartlarına göre çalışan projeler için
- ISO 15614-1 ve ISO 9606-1: Test programını ve kabul kriterlerini belirleyen kaynak prosedürü ve kaynakçı nitelendirme standartları
Test Nasıl Yapılır?
- Numune hazırlama: Numune, ilgili standartta tanımlanan yönde ve ölçülerde kesilir, işlenir ve işaretlenir. Kaynaklı numunelerde kaynak, numunenin ortasında yer alır.
- Ölçüm: Numunenin kesit ölçüleri ve ilk ölçü boyu kaydedilir.
- Test: Numune, çekme cihazına bağlanır ve standartta belirtilen hız aralığında kopana kadar çekilir.
- Değerlendirme: Kuvvet-uzama eğrisinden akma ve çekme dayanımı hesaplanır, kopma sonrası uzama ölçülür. Kaynaklı numunelerde kopmanın gerçekleştiği bölge (kaynak metali, ısıdan etkilenen bölge veya ana malzeme) not edilir.
- Raporlama: Rapor; numune kimliği, ölçüler, uygulanan standart, elde edilen değerler, kopma yeri ve kabul kriterlerine göre değerlendirmeyi içerir.
Sıkça Sorulan Sorular
Akma dayanımı ile çekme dayanımı arasındaki fark nedir?
Akma dayanımı, malzemenin kalıcı şekil değiştirmeye başladığı gerilmedir. Çekme dayanımı ise malzemenin taşıyabildiği en yüksek gerilmedir. Tasarımda genellikle akma dayanımı esas alınır.
Kaynaklı numunede kopma kaynakta olursa test başarısız mı sayılır?
Her zaman değil. Enine çekme testinde genellikle bağlantının çekme dayanımının ana malzeme için öngörülen minimum değeri sağlaması beklenir. Kopma yeri raporda belirtilir ve ilgili standarda göre değerlendirilir.
Çekme testi için kaç numune gerekir?
Numune sayısı uygulanan standarda ve şartnameye bağlıdır. Örneğin kaynak prosedür onayında test parçasından genellikle iki enine çekme numunesi alınır.
Uzama değeri neden önemlidir?
Uzama, malzemenin sünekliğini gösterir. Yüksek dayanımlı fakat düşük uzamalı bir malzeme, ani ve gevrek hasara daha yatkın olabilir.
Çekme testi ihtiyacınız için numune bilgileri ve uygulanacak standartla birlikte bizimle iletişime geçin; size uygun bir teklif hazırlayalım.