Sertlik testi, sert bir batıcı ucun belirli bir yükle metal yüzeye bastırılması ve oluşan izin boyutu veya derinliğine göre malzemenin sertliğinin belirlendiği mekanik bir testtir. Hızlı olması ve parçada yalnızca küçük bir iz bırakması nedeniyle yaygın olarak kullanılır. Sertlik, malzemenin dayanımı hakkında da fikir verir. FKT NDT, ana malzeme ve kaynaklı birleştirmeler için sertlik testi hizmeti sunar.

Sertlik Testi Neyi Ölçer?

Batıcı uç altında kalan metal plastik olarak şekil değiştirir ve yüzeyde kalıcı bir iz oluşur. Sertlik değeri, bu izin boyutuyla ilişkili bir sayıdır. Bazı yöntemlerde izin çapı veya köşegenleri, bazılarında ise derinliği ölçülür. En yaygın yöntemler şunlardır:

Vickers (HV): Kare tabanlı elmas piramit uç kullanılır, izin köşegenleri ölçülür. Kaynak bölgesindeki sertlik dağılımını ölçmek için en çok tercih edilen yöntemdir.
Brinell (HB / HBW): Sert metal bilye kullanılır, izin çapı ölçülür. Kaba taneli malzemeler ve dökümler için uygundur.
Rockwell (HRC, HRB vb.): İzin derinliği ölçülür. Hızlı sonuç verir, özellikle ısıl işlem görmüş parçalarda kullanılır.

Nerelerde Kullanılır?

Kaynak prosedür onayı (WPQR): Kaynak metali, ısıdan etkilenen bölge (ITAB) ve ana malzemede sertlik taraması yapılarak aşırı sertleşme kontrol edilir. Yüksek sertlik, soğuk çatlama riskine işaret edebilir.
Isıl işlem kontrolü: Sertleştirme, menevişleme veya gerilim giderme işlemlerinin sonucunun doğrulanması.
Malzeme kabulü ve ayrımı: Malzemenin beklenen sınıfa uygunluğunun hızlı kontrolü.
Hasar analizi: Aşınmış veya hasar görmüş parçaların değerlendirilmesi.

Kaynak onayında sertlik ölçümü genellikle makro inceleme numunesi üzerinde yapılır ve çekme testi ile çentik darbe testi sonuçlarıyla birlikte değerlendirilir.

Uygulanan Standartlar

Sertlik testi yaygın olarak şu standartlara göre uygulanır:

ISO 6507-1: Metalik malzemeler – Vickers sertlik deneyi
ISO 6506-1: Metalik malzemeler – Brinell sertlik deneyi
ISO 6508-1: Metalik malzemeler – Rockwell sertlik deneyi
ISO 9015-1: Ark kaynaklı birleştirmelerde sertlik deneyi
ASTM E92, ASTM E10 ve ASTM E18: Amerikan standartlarına göre Vickers, Brinell ve Rockwell deneyleri
ISO 15614-1: Kaynak prosedür onayında sertlik ölçümünün gerekliliği ve izin verilen en yüksek değerler

Test Nasıl Yapılır?

Yüzey hazırlama: Ölçüm yapılacak yüzey; yöntemin gerektirdiği düzgünlükte taşlanır veya parlatılır. Kaynaklı numunelerde kesit dağlanarak kaynak bölgeleri görünür hale getirilir.
Ölçüm noktalarının belirlenmesi: Kaynaklarda ölçümler, ana malzeme, ITAB ve kaynak metalinden geçen hatlar boyunca yapılır.
Ölçüm: Batıcı uç, belirtilen yükle belirli süre uygulanır ve iz ölçülür.
Değerlendirme: Ölçülen değerler, şartnamede veya ilgili standartta belirtilen sınırlarla karşılaştırılır.
Raporlama: Rapor; yöntem ve yük (örneğin HV10), ölçüm noktalarının konumu, her noktanın sertlik değeri ve sonucu içerir.

Sıkça Sorulan Sorular

HV10 ne anlama gelir?

HV10, 10 kgf (yaklaşık 98 N) yük ile yapılan Vickers sertlik ölçümünü ifade eder. Kaynak prosedür onaylarında sık kullanılan yük seviyesidir.

Sertlik değerleri birbirine dönüştürülebilir mi?

HV, HB ve HRC değerleri arasında yaklaşık dönüşüm tabloları vardır. Ancak dönüşüm malzemeye bağlıdır ve yaklaşık sonuç verir. Şartnamede hangi yöntem isteniyorsa ölçüm o yöntemle yapılmalıdır.

Sertlik testi tahribatsız mıdır?

Sertlik testi yüzeyde küçük bir iz bırakır. Bu nedenle çoğu durumda parça kullanılmaya devam edebilir. Yine de kesit üzerinde yapılan kaynak sertlik taramaları tahribatlıdır, çünkü numune kesilerek hazırlanır.

Kaynakta neden sertlik ölçülür?

Kaynak sırasında hızlı soğuma, ITAB’da sert ve kırılgan yapılar oluşturabilir. Sertlik ölçümü bu riski ortaya koyar ve ön tavlama gibi önlemlerin yeterliliğini gösterir.

Sertlik testi için malzeme, yöntem ve standart bilgileriyle bizimle iletişime geçin; size uygun bir teklif hazırlayalım.

Sertlik Testi